• EU
  • English (UK)
  • Bulgaria
  • Croatian
  • Estonian
  • Finnish
  • French
  • Greek
  • Italian
  • Polish
  • Romanian
  • Slovenian
  • Swedish

Poziom1

Moduł 2.1 : Opracowanie planu SEAP

Podstawy

CO TO JEST?

 •    Co to jest plan działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP)?

 

-    SEAP (Sustainable Energy Action Plan) jest dokumentem planistycznym, stworzonym – przy wsparciu ekspertów (zależnie od potrzeb) – przez samorząd lokalny i na jego potrzeby, określającym kierunki rozwoju zrównoważonej energetyki i redukcji emisji gazów cieplarnianych (GHG), w szczególności dwutlenku węgla (CO2) i metanu. SEAP opisuje sposób, w jaki miasto czy gmina zamierza osiągnąć redukcję emisji, w określonych ramach czasowych, stosując odpowiednie metody zarządzania energią.

-    Opracowanie planu jest złożonym zadaniem. Jest on jednak niezwykle wartościowym narzędziem, przydatnym podczas planowania i monitorowania postępu we wszystkich dziedzinach i sektorach związanych z wykorzystaniem energii, pozwalającym na zaangażowanie kluczowych interesariuszy we właściwym czasie.

-    Koncepcja SEAP opiera się na identyfikacji obszarów problemowych i analizie potencjalnych rozwiązań. Zwykle bazuje na inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych, prowadzonej na obszarze gminy (w granicach jej zasięgu administracyjnego) i ocenie istotnych aspektów, takich jak bezpieczeństwo energetyczne (stabilne dostawy energii, dostępność energii, itp.). Jej wyniki pomagają nakreślić szeroki zakres działań, osadzonych w konkretnych ramach czasowych oraz kierowanych przez wyznaczone jednostki i angażujących wszystkich potrzebnych interesariuszy.

-    SEAP może być również wykorzystany jako narzędzie komunikacji wobec różnych grup interesariuszy, bezpośrednio lub pośrednio zaangażowanych w działania.

-    Proces przygotowania planu powinien odbywać się zarówno na politycznych jak i  technicznych poziomach administracji lokalnej:
•    Rolą burmistrza (prezydenta) i radnych, jako politycznych przywódców, jest wytyczanie kierunków rozwoju miasta czy gminy. SEAP jest tym samym strategicznym dokumentem, zatwierdzonym przez Radę.
•    Pracownicy urzędu - zarówno pracownicy techniczni (odpowiedzialni za obszary takie jak energetyka, transport, budynki, odpady, gospodarka wodna, urbanistyka), jak i osoby odpowiedzialne za przepływ informacji, czy podnoszenie świadomości obywateli – wykorzystywać będą SEAP jako dokument planistyczny i narzędzie monitoringu.
•    Wszystkie wydziały i jednostki samorządowe powinny być w pewnym stopniu zaangażowane w proces – będą bowiem wykorzystywać SEAP jako instrukcję działania.

DLACZEGO?

•    Czy naprawdę potrzebujesz SEAP-u?

-    Aby zaplanować swój sukces firma zazwyczaj tworzy plan, w którym opisuje swoje cele I jak je zamierza osiągnąć, wraz z szacunkowymi kosztami I harmonogramem. To praktyka biznesowa. To samo można powiedzieć o samorządzie, jeśli chodzi o opracowanie SEAP. Działa on jako lider społeczności lokalnej, więc to jego rolą jest zbadanie i określenie, gdzie wspólnota zmierza, jak się ma tam dostać i ile to będzie kosztowało – w sposób, który pozwoli wielu ludziom połączyć wysiłki w celu osiągnięcia wspólnych celów i uzyskania/utrzymania dobrej jakości życia.

•   Dlaczego energia jest tak ważna, że wymaga osobnego planu?

-    Każdy potrzebuje energii do życia – do ogrzewania/chłodzenia I energii elektrycznej. Paliwa stosowane do wytworzenia tej energii są głównie paliwami kopalnymi i nieodnawialnymi (na przykład uran dla energetyki jądrowej). Z racji, że zasoby paliw kopalnych są niewystarczające, a konkurencja na ich nabycie rośnie to ceny energii rosną. Ubóstwo energetyczne prawdopodobnie będzie się zwiększać i planowanie jak korzystać z energii w bardziej zrównoważony sposób staje się ważne – energia jest cennym towarem. Są to problemy, które maja wpływ na cała wspólnotę.

© National Geographic Stock /Tyrone Turner / WWF


-    Planowanie i monitorowanie procesu przesyłania jest złożonym procesem, który wymaga kompleksowego podejścia. Oznacza to planowanie, realizację i monitorowanie działań, które pozwolą:
•    zmniejszyć straty energii (poprzez wyłączenie i używanie energii bardziej efektywnie),
•    wesprzeć bardzie bezpieczną lokalną produkcję aby zlikwidować starty przesyłowe,
•    zoptymalizować wykorzystanie lokalnych zasobów – szczególnie poprzez połączenie lokalnych zasobów energii odnawialnej (wiatr, słońce, małe elektrownie wodne, geotermalne, itp.).
-    Bezpośrednie i pośrednie korzyści z takiego planowania mają znacznie szerszy zasięg i mogą obejmować m.in. tworzenie lokalnych miejsc pracy, czy rozwój lokalnych inwestycji (idealne wskaźniki do monitorowania).

CZY WIESZ ŻE?

•    Dlaczego ważne jest ustalanie celów w SEAP?

-    Typowe plany SEAP dla miast i gmin europejskich mają przeważnie przynajmniej jeden cel, np. „20-procentowa redukcja emisji CO2 do 2020 r.”, wytyczający główny kierunek. SEAP może jednak (a wręcz powinien) wyznaczać także o wiele więcej celów, np. dla poszczególnych sektorów bądź emisji, a także etapy pośrednie składające się na wieloletni plan. Każde z zaplanowanych działań powinno w określonym wymiarze przysłużyć się realizacji tych celów.

•   Gdzie leży największy potencjał dla działań w zakresie redukcji emisji?

-    Emisje pochodzące bezpośrednio z obszaru działań administracji samorządowej (energia elektryczna,  ogrzewanie budynków komunalnych, flota samochodowa, oświetlenie ulic itp.) stanowią średnio od 3 do 10% całkowitej emisji z obszaru administracyjnego gminy (więcej szczegółów na ten temat w module dotyczącym inwentaryzacji gazów cieplarnianych). Jest to obszar, nad którym władze samorządowe mają 100% kontroli i łatwo mogą podjąć działania. Oznacza to również, że niezbędne jest objęcie planem całego obszaru gminy, gdzie pozostałe 90% emisji wymaga aktywnego zaangażowania obywateli, przedsiębiorstw i lokalnego przemysłu. Statystyki pokazują, że w Unii Europejskiej prawie 40% emisji pochodzi z gospodarstw domowych i budynków handlowych. Aby jednak rzetelnie określić, skąd pochodzi najwięcej emisji gazów cieplarnianych na danym obszarze, niezbędne jest przeprowadzenie rzetelnej inwentaryzacji.

•   Opracowując SEAP nie jesteś sam – współpraca i wymiana doświadczeń:

-    SEAP powinien być zintegrowany z istniejącymi narzędziami planistycznymi. Pomoże to nawiązać współpracę pomiędzy wydziałami urzędu i osadzić plan w miejskich strukturach zarządzania.
-    Aby łączyć i wspierać samorządy i ich partnerów, w 2008 roku podpisane zostało tzw. Porozumienie Burmistrzów. Jest to inicjatywa miejscowości i miast z całej Europy, które dobrowolnie zobowiązują się do współdziałania na rzecz 20-procentowej redukcji emisji CO2 w Unii Europejskiej do 2020 roku. Wielu samorządowych sygnatariuszy wyznaczyło cele wykraczające poza 2020 rok i  przedstawiło plany działań na rzecz zrównoważonej energii, które odzwierciedlają ich własne cele i intencje. To „klub”, do którego warto przynależeć!
-    15 grudnia 2011 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat „Energy Roadmap 2050” . Unia Europejska zobowiązała się do redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2050 r. o 80-95% względem roku 1990. Jest to wyzwanie niezwykle ambitne, wymagające aktywnego zaangażowania władz wszystkich szczebli, a szczególnie tych, które są najbliżej lokalnych społeczności.
-    Wiele sieci i stowarzyszeń samorządowych podejmuje działania zwiększające znaczenie miast, miejscowości i ich partnerów w tym obszarze. Warto wiedzieć, co rozmaite europejskie, krajowe i tematyczne sieci mają do  zaoferowania – często specjalizują się w określonych zagadnieniach lub dysponują własnymi narzędziami. Na początek warto zapoznać się z narzędziami dostępnymi w  bazie narzędzi online.

•   Kto za to zapłaci – gdzie szukać źródeł finansowania?

-    Istnieje kilka ciekawych modeli finansowania działań określonych w planie SEAP. Dzielenie początkowego ciężaru inwestycji może odbywać się poprzez skorzystanie z umowy na usługę energetyczną lub umowę o efekt energetyczny (energy performance contracting). Wymaga to znalezienia partnera biznesowego, na przykład przedsiębiorstwa usług energetycznych (ESCO), które zajmie się planowaniem, realizacją i monitorowaniem (np. projektu poprawy efektywności energetycznej budynku). Firma pokrywa początkowe koszty inwestycji, które są spłacane przez koszty „uniknięte” w związku z oszczędnością energii – zaś odbiorcy końcowi korzystają z usługi mieszkając w bardziej komfortowych, odnowionych lokalach i płacąc nadal podobne rachunki za energię.
-    Pomocne mogą być także zachęty takie jak obowiązek oszczędzania energii i system białych certyfikatów (np. od 2013 r. w Polsce obyły się pierwsze przetargi na przedsięwzięcia służące poprawie efektywności energetycznej, za które można uzyskać białe certyfikaty). Z inwestycji w efektywność energetyczną korzystają głównie lokalne lub regionalne przedsiębiorstwa i pracownicy. Inwestycje te wspierają i rozwijają:
•    wzrost lokalnego popytu, stymulowanie rynku usług instalacyjnych i konserwacyjnych (lokalne miejsca pracy),
•    umiejętności planowania technologicznego i integracji.

WAŻNE INFORMACJE:

•  Przed rozpoczęciem planowania

-    Pierwszym krokiem poprzedzającym opracowanie SEAP-u powinno być przeprowadzenie bazowej inwentaryzacji emisji (BEI) na obszarze gminy. Dlaczego? Wyniki BEI są użytecznym punktem wyjścia dla planu działań, określając w których sektorach emisje gazów cieplarnianych są największe (zob. moduł nt. inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych).
-    Ponadto niezbędna jest rzetelna analiza dostaw energii w gminie - ustalenie skąd pochodzi energia, jak bezpieczne jest to źródło, jaki jest lokalny potencjał energii odnawialnej itp. Użyteczne może okazać się przy tym przeprowadzenie analizy SWOT, w celu określenia mocnych i słabych stron, oraz szans i zagrożeń.

• Jakie są najważniejsze elementy SEAP-u?

-    Określenie dwóch obszarów: jeden dotyczący emisji pochodzących z obszarów działania administracji samorządowej i jeden dla całej gminy (emisje „administracyjne” są częścią drugiego obszaru, ale łatwiej jest przeanalizować je oddzielnie i przełożyć na konkretne zadania władz w tym zakresie).
-    Określenie celu (-ów), najlepiej z podziałem na sektory i lata – jako jasnej wizji naszych możliwości w zakresie redukcji emisji.
-    Zdefiniowanie zakresu działań, które zostaną wdrożone do osiągnięcia celów, w tym:
•    co zostanie zrobione w danym sektorze, włączając działania „miękkie” takie jak udostępniane informacji i podnoszenie świadomości,
•    kto koordynuje dane zadanie (np. wydział czy specjalnie w tym celu powołany zespół),
•    które podmioty zostaną zaangażowane – zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz struktury administracyjnej,
•    pracownicy dedykowani do poszczególnych zadań,
•    przewidywane koszty i źródła finansowania,
•    harmonogram planowania, wdrażania, monitorowania, oceny i sprawozdawczości.

• Czego powinien dotyczyć SEAP?

-    SEAP zawiera długofalową strategię, ale także krótko- / średnioterminowe działania, w których potrzebne będzie finansowe zaangażowanie samorządu. Kombinacja ta pomaga połączyć wizję z praktycznym planem działań.
-    Co do zasady, docelowe obszary SEAP-u powinny obejmować obszary, w których samorząd lokalny może wpływać na zużycie energii w dłuższej perspektywie (np. zagospodarowanie terenu), może sprzyjać rozwojowi rynku produktów i usług z poprawą efektywności energetycznej i wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii (np. zamówienia publiczne) i przyczynia się do zmian w strukturze konsumpcji (np. zmiana zachowań konsumenckich z udziałem lokalnych partnerów).
-    SEAP obejmuje cały obszar geograficzny samorządu lokalnego. Dlatego powinien obejmować działania dotyczące zarówno sektora publicznego jak i prywatnego. Głównymi obszarami lub sektorami, które należy uwzględnić w planie są: budynki, sprzęt / wyposażenie i transport miejski. Ponadto,  pod uwagę należy wziąć energetyczny kontekst gospodarki odpadowej i wodnej, a także różne grupy interesariuszy: obywateli, biznes i przemysł.

• Czy niektóre sektory są ważniejsze od innych?

-    Tak. Poniżej prezentujemy kilka kluczowych wskaźników.

I.    Identyfikacja ważnego sektora (-ów) zależy od wyników inwentaryzacji emisji, które pokazują, skąd pochodzi większość gazów cierplanianych. Najpradwopodobniej jest to transport, budynki i/lub branże przemysłowe.
II.    Dla każdej gminy co najmniej jeden sektor gospodarki jest ważny z ekonomicznego punktu widzenia (są to np. turystyka, rolnictwo, usługi) i jest on kluczem do sprawnego funkcjonowania miasta czy miejscowości. Określenie potencjału redukcji emisji gazów cieplarnianych w tym konkrentym sektorze (-ach) jest niezbędne w celu długofalowego zabezpieczenia tego sektora poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na energię i zwiazanych z nią emisji.
III.    Administracja samorządowa – to sektor, nad którym gmina ma 100% kontroli. Jest to dobre miejsce do rozpoczęcia redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz wzięcia odpowiedzialności za emisje uwalniane w wyniku własnej działalności/ świadczonych usług. Jest to także okazja do zademonstrowania wzorcowej roli samorządu.

  • Zielone zamówienia publiczne (GPP) mogą być stosowane jako wiarygodna metoda ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Zamówienia publiczne stanowią prawie 20% PKB Unii Europejskiej ( Zob. moduł dotyczący zamówień publicznych). 

IV.    Sektor transportu – powinien zostać koniecznie włączony do planu, ponieważ transport miejski odpowiada za 30% zużycia energii finalnej w UE. To z pewnością jest jeden z najbardziej wymagających sektorów, który wymaga szeroko pojętej zmiany postaw – rezygnacji z podróży prywatnymi samochodami. Przeważnie wymaga on również dużych inwestycji w zbiorowy transport publiczny oraz w inne, bardziej „zrównoważone” alternatywy, jak ścieżki piesze i rowerowe.
V.    Mieszkalnictwo (gospodarstwa domowe) - odpowiada za 40% całkowitego zużycia energii w UE i powinno być jednym z głównych obszarów analizy w planie SEAP. Działania w tym sektorze mogą obejmować między innymi: bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące nowych/odnawianych budynków i ich egzekwowania; wskazówki, jak wpłynąć na postawy i zachowania mieszkańców; zachęty finansowe (dotacje i pożyczki) w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii w budynkach prywatnych.
VI.    Sektor przemysłu - włączenie tego sektora jest zazwyczaj olbrzymim wyzwaniem dla samorządu, ale wiąże się z ogromnym potencjałem redukcji emisji. Warto zaangażować w rozmowy przedstawicieli tego sektora, a przynajmniej uwzględnić ich w działaniach informacyjnych i budujących świadomość.

•   Kto powinien być zaangażowany w opracowanie SEAP-u?

-    Władze lokalne: poprzez sformułowanie politycznego zobowiązania, wyznaczenie celów strategicznych i formalne przyjęcie planu w ostatecznym kształcie.
-    Pracownicy urzędu:

  • zespół lub jednostka odpowiedzialna za proces (np. wydział planowania strategicznego, energetyczny, ochrony środowiska)
  • wydział komunikacji
  • lokalne biuro Agendy 21 (jeśli istnieje) 
  • jednostki sektorowe urzędu: transport, budownictwo, infrastruktura, urbanistyka, ochrona środowiska…
  • wydział finansowy

-    Lokalni interesariusze, tacy jak eksperci tematyczni, agencje, organizacje społeczne, handlowe i przemysłowe, stowarzyszenia, przedsiębiorcy,  instytucje finansowe, itp.
-    Eksperci zewnętrzni (jeśli ich wsparcie jest konieczne, w zależności od potrzeb i własnych zasobów), oferujący częściowe lub kompleksowe wsparcie w przeprowadzeniu inwentaryzacji i opracowaniu planu SEAP. Mogą to być konsultanci, agencje energetyczne, uniwersytety, Porozumienie Burmistrzów i Prezydentów Miast itp.
„Właścicielem” SEAP-u musi być jednak lokalny samorząd, co oznacza ścisłe i aktywne zaangażowanie pracowników urzędu w proces opracowania planu.

 

Collect your points   >>

przejdź dalej...>>

Legal Notice
Project coordinator:Logo ICLEI
Supported by:Logo IEE